Κρίστοφερ Νόλαν: «Η κριτική είναι μέσα στο παιχνίδι, αλλά πριν την ασκήσουν ας δουν την ταινία»

Η πολυσυζητημένη κινηματογραφική διασκευή του ομηρικού έπους «Οδύσσεια»  από τον σκηνοθέτη Κρίστοφερ Νόλαν κάνει αυτή τη βδομάδα την πρεμιέρα της στα σινεμά σε πολλές χώρες του κόσμου. Στην Ελλάδα θα είναι στις αίθουσες από την Πέμπτη 16 Ιουλίου, με την ταινία να αναμένεται να κάνει δυναμική αρχή, στην οποία έχουν συμβάλλει και οι πρότερες συζητήσεις που έχει προκαλέσει και κριτική που έχει δεχθεί προτού καν προβληθεί.

Πολιτισμικοί πόλεμοι

Κριτική που δεν σχετίζεται ούτε με το καλλιτεχνικό σκέλος της ταινίας ούτε τα μηνύματα του ομηρικού έπους, αλλά με τη συνήθη πλέον ατζέντα που θέτει η Ακροδεξιά των Ηνωμένων Πολιτειών που απασχολείται με το χρώμα του δέρματος των ηθοποιών που επιλέγονται στο καστ. Έτσι, μετά από αντίστοιχες συζητήσεις που είχαν ξεσπάσει για τη ζωντανή προσαρμογή (live adaptation) των κλασικών κινουμένων σχεδίων της Disney «Μικρή Γοργόνα» και «Η Χιονάτη» και την επιλογή μιας Αφροαμερικανίδας και μιας Λατίνας ηθοποιού αντίστοιχα για τους πρωταγωνιστικούς ρόλους, σειρά τώρα είχε η «Οδύσσεια» και η επιλογή της μαύρης Αμερικανίδας Λουπίτα Νιόγκο για τον ρόλο της Ωραίας Ελένης. 

Τον σοσιαλμιντιακό χορό των ρατσιστικών σχολίων υπενθυμίζεται πως ξεκίνησε ο Έλον Μασκ, ενώ τον συνέχισαν χιλιάδες χρήστες, αντιδρώντας που η Ωραία Ελένη δεν θα είναι λευκή, λέγοντας πως «προσβάλλει τη μνήμη του Ομήρου». Η Ωραία Ελένη, βέβαια, δεν αποτελεί ιστορικό πρόσωπο, αλλά μυθολογικό, κόρη της Λήδας και του θεού Δία, ο οποίος είχε μεταμορφωθεί σε κύκνο προκειμένου να βρεθεί ερωτικά με τη Λήδα... Αλλά το απίθανο στοιχείο σε όλο αυτόν τον μύθο, σύμφωνα με τη σκέψη των ακροδεξιών, είναι η ωραιότερη γυναίκα του κόσμου να είχε άλλο χρώμα επιδερμίδας πέραν από λευκό...

Σε αυτά τα ρατσιστικά παραληρήματα αλλά και στις ευρύτερες κριτικές απάντησε, μεταξύ άλλων, ο σκηνοθέτης Κρίστοφερ Νόλαν, στη συνέντευξή του στην Telegraph, σημειώνοντας πως «είναι μέρος του παιχνιδιού. Αλλά κοιτάξτε, αυτές οι συζητήσεις που γίνονται προτού ο κόσμος δει την ταινία είναι πάντα άνευ ουσίας, διότι κανείς από όσους συμμετέχουν σε αυτές δεν γνωρίζει ακόμα τι ακριβώς είναι η ταινία». Ενώ συνέχισε, λέγοντας πως γνώριζε εξαρχής ότι η «Οδύσσεια» ήταν ακριβώς το είδος του εγχειρήματος που θα προκαλούσε έντονες αντιδράσεις, καλοπροαίρετες και κακοπροαίρετες, σχετικά με τον σωστό τρόπο διαχείρισής του. 

Έντονες συζητήσεις θυμάται ότι είχαν γίνει και με την τριλογία του Μπάτμαν, «ωστόσο, στο τέλος, οι θαυμαστές του έργου –ακόμη και όταν κάναμε κάτι διαφορετικό από αυτό που θα έκαναν εκείνοι– εκτίμησαν την ειλικρίνεια της προσπάθειάς μας να μεταφέρουμε στην οθόνη την καλύτερη δυνατή εκδοχή του», ελπίζοντας ότι το ίδιο θα συμβεί τώρα και με την «Οδύσσεια»: «Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να δημιουργήσω την καλύτερη δυνατή ταινία, με τον πιο ειλικρινή τρόπο. Διαφέρει πολύ από τον τρόπο που θα το έκανε οποιοσδήποτε άλλος, αλλά αυτό ακριβώς είναι η διασκευή».

Η έμπνευση και οι νέες τεχνολογίες

Στη συνέχεια ο Κρίστοφερ Νόλαν ανέφερε στην Telegraph πως «αυτό που "ξεκλείδωσε" τη διαδικασία της διασκευής, ήταν το γεγονός ότι η ιστορία του Ομήρου διαδραματιζόταν περίπου 400 χρόνια πριν από την εποχή που αφηγήθηκε. Εκείνος και το κοινό του κοιτούσαν πίσω, σε αιώνες που θεωρούσαν ανώτερο πολιτισμό –τη μακρινή Εποχή των Ηρώων–, ενώ στο ενδιάμεσο είχε μεσολαβήσει μια κοινωνική και πολιτισμική κατάρρευση. Έβρισκαν κατάλοιπα εκείνης της εποχής που φάνταζαν εντελώς πέρα ​​από τις δυνατότητές τους, όπως τα λεγόμενα κυκλώπεια τείχη, κατασκευασμένα από πέτρες τόσο μεγάλες, ώστε πίστευαν πως μόνο γίγαντες θα μπορούσαν να τις έχουν στήσει», υπονοώντας τον παραλληλισμό με τη σημερινή εποχή. 

Ο Νόλαν συζήτησε επίσης για τα social media, τις νέες τεχνολογίες και ειδικά για την Τεχνητή Νοημοσύνη που εισέρχεται δυναμικά και στον χώρο του κινηματογράφου: «Δεν πείστηκα ποτέ από τα επιχειρήματα ότι η ικανότητα συγκέντρωσης του νεανικού κοινού είναι τόσο εξασθενημένη, ώστε να μην μπορούν να απολαύσουν ένα τρίωρο ελληνικό έπος. Αυτές οι ταινίες είναι τόσο μυστηριώδεις και στοχαστικές. Δηλαδή, ορισμένα σημεία του Backrooms θυμίζουν τον Ντέιβιντ Λιντς στην πιο αινιγματική του εκδοχή. Κι όμως, οι νέοι δείχνουν να μην τις χορταίνουν». Ο Νόλαν δήλωσε ότι τον ικανοποίησε ιδιαίτερα η προτίμηση των Μπάρκερ και Πάρσονς στα πρακτικά εφέ όπου αυτό ήταν εφικτό, καθώς και η επιφυλακτική τους στάση απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη. «Δεν έχω ξαναδεί στη ζωή μου τόσο άμεση και καθολική απόρριψη μιας τεχνολογικής εξέλιξης που υποτίθεται ότι θα αποτελούσε θεμελιώδες ορόσημο», λέει. «Έχει δαπανηθεί τόση ενέργεια για την εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά αν παρατηρήσει κανείς την αντίδραση της συγκεκριμένης γενιάς, διαπιστώνει ότι την απορρίπτει κατηγορηματικά».